02-soha
Elektr zanjirlari
Elektr toki qanday oqadi va uni qanday boshqarish mumkin
Elektr zanjirlari chiroqlar, telefonlar va motorlarni energiya bilan taʼminlaydi. Bu yerda tok nima sababdan oqishini va undan qanday xavfsiz foydalanishni oʻrganasiz.
Kimga mos keladi
Batareyalar, lampochkalar va kalitlarga qiziquvchi bolalar hamda elektronikaga tayyorlanayotgan oʻquvchilar.
Nimalarni oʻrganasiz
- Kuchlanish, elektr toki va qarshilik nima
- Tok oqishi uchun nega zanjir berk boʻlishi kerak
- Ketma-ket va parallel ulanishning farqi
- Nega elementlarga toʻgʻri miqdordagi tok kerak: juda kam ham emas, juda koʻp ham emas
Tajriba namunalari
-
LEDni yoqing va uni kuyishdan asraydigan rezistorni tanlang.
-
Ikkita lampochkani avval ketma-ket, soʻng parallel ulang va ularning yorqinligini solishtiring.
-
Kalit qoʻshing va butun zanjirni boshqarish uchun uni qayerga qoʻyish kerakligini toping.
Yasashingiz mumkin boʻlgan narsalar
-
Kalitli qoʻl chirogʻi
-
Tungi chiroq
-
Zummerli oddiy signalizatsiya
Bu misollar ushbu sohadagi ishlar qanday boʻlishini koʻrsatadi. Eʼlon qilinadigan darslar bulardan farq qilishi mumkin.
Kichik modelni sinab koʻring
Bu kichik modellar shu yerning oʻzida, brauzeringizda ishlaydi va sahifa yuklangandan keyin oflayn (internetsiz) ham ishlashda davom etadi. Ular soddalashtirilgan oʻquv modellari, MEKALUMI simulyatsiya tizimi (hisoblaydigan dastur) emas.
LEDni kuyishdan asrang
Bitta batareya va bitta rezistor tanlang, soʻng kalitni ulang — zanjirdan tok oqa boshlaydi. Tok juda kam boʻlsa, LED yonmaydi. Juda koʻp boʻlsa, haqiqiy LED kuyib qolishi mumkin.
- Tok kuchi
- 11,4 mA
- LED
- Xavfsiz yonmoqda.
Rezistor tokni cheklaydi. Qanchalik cheklashini Om qonuni aytib beradi: tok kuchi = (batareya kuchlanishi − LED kuchlanishi) ÷ qarshilik.
Model: ideal batareya; kuchlanish tushuvi doimiy 2 V boʻlgan qizil LED, taxminan 20 mA gacha xavfsiz.
Simulyatsiya nimalarni soddalashtiradi
- Batareyalar va simlar koʻpincha ideal deb hisoblanadi, lekin haqiqiy batareyalarning quvvati tugaydi, haqiqiy simlar esa qiziydi.
- Simulyatsiyadagi qismlar bir xil; haqiqiy qismlar esa bir-biridan biroz farq qiladi.
Har qanday simulyatsiya haqiqatni soddalashtiradi. Buni qanday qilishini bilish muhandislikni oʻrganishning bir qismidir.
Maktab fanlari bilan bogʻliqlik
Fizika, matematika (Om qonuni), texnologiya
Boshqa sohalar bilan bogʻliqlik
Elektr zanjirlaridan keyin raqamli mantiq, PCB loyihalash, avtomatlashtirish va robototexnikaga oʻtiladi.
Bilish foydali
Virtual elektr zanjirlarini xavfsiz oʻrganish mumkin. Devordagi rozetkadan keladigan elektr toki xavfli: u bilan hech qachon tajriba qilmang.