01. arloa
Mekanika
Indarrak, mugimendua eta energia: makina guztien oinarrian dauden arauak
Mekanikak azaltzen du zergatik mugitzen diren gauzak, zergatik bizkortzen, moteltzen edo geldi geratzen diren. Ia makina guztien oinarria da.
Norentzat den egokia
Hasiberri guztientzat: gauzak bultzatzea, tiratzea, biribilkatzea eta altxatzea gustatzen zaien eta zergatik mugitzen diren jakin nahi duten haurrentzat.
Zer ikasiko duzu
- Zer den indarra eta nola konbinatzen diren indarrak
- Nola laguntzen duen marruskadurak, eta nola oztopatzen duen
- Nola errazten duten lana palankek, txirrikek eta arrapalek
- Nola aldatzen den energia forma batetik bestera
Esperimentu-adibideak
-
Utzi gurdi bat angelu desberdineko arrapaletan behera jaisten, eta alderatu haren abiadura.
-
Mugitu palanka baten euskarri-puntua eta aurkitu karga bat altxatzen duen indarrik txikiena.
-
Aldatu bloke baten azpiko gainazala eta ikusi nola aldatzen duen marruskadurak haren mugimendua.
Eraiki ditzakezun gauzak
-
Arrapala bat, gurdi eta tope batekin
-
Karga astun bat altxatzen duen palanka bat
-
Txirrika-sistema sinple bat
Adibide hauek arlo honetako lan mota erakusten dute. Argitaratutako ikasgaiak desberdinak izan daitezke.
Probatu eredu txiki bat
Eredu txiki hauek zure nabigatzailean bertan exekutatzen dira, eta orria kargatu ondoren konexiorik gabe (offline) ere funtzionatzen jarraitzen dute. Irakaskuntzarako eredu sinplifikatuak dira, ez MEKALUMI laborategiko simulazio-programa.
Aholkua: arrastatu ezkerreko engranajea eskuz biratzeko.
Engranaje-trena
Aldatu engranaje bakoitzaren hortz kopurua. Begiratu nola aldatzen diren abiadura eta biratzeko indarra.
- Transmisio-erlazioa
- 1 : 2
- Irteerako abiadura
- 15 rpm · 2× motelago
- Biratzeko indarra
- × 2
- Noranzkoa
- Motorraren kontrakoa
Engranaje txiki batek handi bat eragiten duenean, handiak motelago biratzen du, baina indar handiagoz. Tornuek, bizikletek eta erlojuek ideia hori erabiltzen dute.
Eredua: engranaje idealak, marruskadurarik eta irristatzerik gabe. Motorraren abiadura: 30 rpm.
Simulazioak zer sinplifikatzen duen
- Objektuak guztiz zurrunak direla jotzen da normalean: ez dira koskatzen, ez dira pitzatzen eta ez dira higatzen.
- Marruskadurak eta airearen erresistentziak formula sinpleei jarraitzen diete; mundu erreala nahasiagoa da.
Simulazio orok errealitatea sinplifikatzen du. Nola egiten duen jakitea ingeniaritza ikastearen parte da.
Lotura eskolako irakasgaiekin
Fisika, matematika (angeluak eta proportzioak), kirola
Loturak beste arlo batzuekin
Mekanika zinematikaren, egituren eta robotikaren oinarria da.
Jakitea komeni da
Arkimedesek esan omen zuen behar bezain luzea den palanka bat eta zutik egoteko leku bat izanez gero, Lurra mugi zezakeela.